Gerçeğin tekil kesinliği mi yoksa çoğul değişimlere açılım hakkı mı? Kesinlik sadece matematikte var olabilir. Gerçek hayatta ise ya hep ya da hiç, ya o ya da bu mantığıyla, kesin doğru ya da kesin yanlış olduğu ispat edilmiş olan tek bir olgu dahi yoktur. Klasik mantık, hayatın değişiminde sadece iki farklı yol veya iki karşıt kutup olduğunu ve üçüncü bir yolun, ihtimalin ya da bambaşka farklı kutupların olabilmesinin olanaksız olduğunu iddia ederek genellemeler yapar. Gerçekte bir insan veya bir toplum ne tümüyle iyidir ne de tümüyle kötüdür. İyiliğin ve kötülüğün sınırları sürekli değişebilmektedir. Diyalektik mantık iki karşıt kutbu tek bir sistem içinde birleştirir. Değişkenli mantık ise iki kutup arasındaki dönüşümün mantığıdır. Her üç mantık da aynı araçları, yani tümevarıma giden veya tümden gelen kıyas, analiz ve sentezi kullanırlar. Günümüzde kesinlik içeren klasik ve diyalektik mantığın, kutuplar arasında kalan farklı değerleri yok saymalarından dolayı, safsata ve saçmalık üretimine yol açtıkları kanıtlanmıştır. Keskin bir kesinlik içeren mutlakçı mantık ve statükocu dogmatizm, hiyerarşik zorbalığın ve kıyıcı yobazlığın yolunu açmıştır. Gerçekte aklın yolu bir değil birkaç farklı yol içerir ve gerçeğin de çift kutuplu bir tekillik içinde değil çoğul bağlantıların bütünselliği içinde varolabileceği aşikârdır. Mantığın gelişimi; Nasreddin Hocanın “Sen de haklısın, o da haklı, ben de haklıyım.” Örneğinden hareketle, Alev Alatlı’nın “Saçaklı Mantık” dediği anlayışa doğru açılmıştır. Her bir rengin birçok ayrı tonu olması örneğinden hareketle, yaklaşık anlamlandırmalarla değişim olasılıklarına açık olabilen bir hayat, gerçeğin çoklu olabilmesi hakkına da açılım içerebilmektedir. Gerçeğin farklı ve çoğul kavranışının, toplumda artan bir zenginliğe yol açabilmesi sayesinde toplumsal barışın ve karşılıklı anlayış ile iletişimin giderek güçlenmesi de söz konusu olabilmektedir.