Bir milletin kader anında yazılmış bir metin vardır. Üzerinden yüz yıl geçer ama hâlâ stadyumlarda, törenlerde, sınıflarda aynı titreşimle okunur. İstiklal Marşı tam olarak böyle bir metin. Çoğumuz onu ezbere biliriz; arka planını ise pek bilmeyiz. İstiklal Marşı, 1921 yılında açılan bir yarışma sonucunda kabul edildi. Yarışmaya 724 şiir katıldı. Ancak Mehmet Akif Ersoy ilk başta yarışmaya katılmadı. Çünkü yarışmada para ödülü vardı ve o, milli mücadelenin böyle bir karşılıkla yazılmasını doğru bulmadığını düşünüyordu. Dönemin Maarif Vekili Hamdullah Suphi’nin ısrarı ve ödülün kendisine verilmeyeceğinin bildirilmesi üzerine kaleme aldı. Kazandığı 500 lirayı ise bir hayır kurumuna bağışladı. Bu detay, onun karakterini anlamak için başlı başına bir ipucu. Şiir, Ankara’da Taceddin Dergâhı’nda yazıldı. Mehmet Akif, o günlerde maddi olarak oldukça zor durumdaydı. Hatta paltosu olmadığı için soğukta titrediği, buna rağmen cephede savaşan askerleri düşünerek yazdığı anlatılır. İstiklal Marşı’nı yazarken cepheden gelen haberlerin etkisi büyüktü; metin bir masa başı tasarımı değil, savaşın içinden doğmuş bir haykırıştı. Marş 12 Mart 1921’de Birinci Meclis’te kabul edildi. O gün milletvekilleri şiiri ayakta alkışladı. Ancak az bilinen bir nokta şudur: Akif, marşı Safahat adlı şiir kitabına almadı. Çünkü o metnin artık millete ait olduğunu düşünüyordu. Kendi eseri değil, milletin ortak sesi sayıyordu. Mehmet Akif’in bilinmeyen yönlerinden biri de veteriner hekim oluşudur. Mülkiye Baytar Mektebi mezunuydu ve uzun süre Anadolu’yu dolaşarak görev yaptı. Bu seyahatler, onun halkın gerçek yaşamını yakından tanımasını sağladı. Safahat’taki toplum gözlemlerinin arkasında bu deneyimler vardır. Ayrıca Akif çok iyi derecede Arapça ve Fransızca biliyordu. Kur’an meali çalışması yaptığı da bilinir. Ancak bu meal, çeşitli nedenlerle yayımlanmadı ve bugün elimizde değildir. Bu durum, edebiyat ve ilahiyat çevrelerinde hâlâ tartışılan konulardandır. Mısır’da geçirdiği yıllar da çoğu kişinin yüzeysel bildiği bir dönemdir. 1925’ten sonra Kahire Üniversitesi’nde Türkçe dersleri verdi. Sağlığı bozulduktan sonra 1936’da Türkiye’ye döndü ve kısa süre sonra hayatını kaybetti. Cenazesi ilk başta oldukça mütevazı bir şekilde kaldırıldı; ancak üniversite gençliğinin yoğun katılımıyla adeta bir milli veda törenine dönüştü. İstiklal Marşı’nın bestesi de ayrı bir hikâyedir. İlk yıllarda farklı besteler kullanıldı. 1930’dan itibaren bugün kullanılan beste resmi olarak kabul edildi. Yani marşın hem sözleri hem müziği zaman içinde şekillendi. Belki de en çarpıcı nokta şudur: İstiklal Marşı bir zafer sonrası değil, savaş devam ederken yazıldı. Henüz sonuç belli değilken. Bu yüzden metin, yalnızca bir kutlama değil; bir direniş, bir inanç ve bir ahlak bildirgesidir. Mehmet Akif Ersoy’u sadece “marşın şairi” olarak anmak eksik kalır. O, inandığı değerler uğruna maddi kazancı geri çeviren, eserini millete armağan eden ve fikirlerini bedel ödeyerek savunan bir aydındı. İstiklal Marşı da bu karakterin en yoğun ifadesi olarak bugün hâlâ ayakta.